Ne işimiz var Tahran’da….
İran’a gideceğimizi söylediğimizde karşılaştığımız ilk tepki “Ne yapacaksınız orada”” oldu çoğunlukla ama gitmeden önce de biliyorduk ve gittikten sonra da haklı olduğumuzu gördük ki İran gezilmesi gereken en önemli yerlerden. İlber Hoca’nın da dediği gibi özellikle bizim ülkemizle binlerce yıldır hem yakın hem uzak olmuş bir ülke ve onun halkını yakından tanımak kesinlikle ertelenmemeli. Muazzam bir tarih ve medeniyet var İran’da, ki bu medeniyetin yansımalarını halkını yakından tanıdıkça daha iyi görüyorsunuz.
İran gezimize başladığımız Tahran, bildiğiniz gibi İran’ın başkenti ve İran denince akla ilk gelen yerlerden olsa da, işin aslı Tahran’dan çok çok daha güzel yerleri var İran’ın ama tabi Tahran’ı da görmek şart İran’ı daha iyi tanımak için.
Toplum Yapısı
Tahran oldukça kozmopolit bir şehir. Orta doğunun neredeyse her topluluğuna ev sahipliği yapıyor. Başta tabi ki Farslar olmak üzere Azeriler, Kürtler, Ermeniler ve Peştular gibi birçok milletten insanla Tahran’da karşılaşabiliyorsunuz.
Tahrandaki Azeriler gayet iyi Türkçe konuşuyorlar hatta taksicilerin çoğu Türk şarkıcıları iyi biliyorlar ama gitmeden önce söylendiği kadar Türkçe konuşana rastlamadık açıkçası. Hatta İngilizce konusu da baya sıkıntılıydı birçok yerde. Ve bu güneye gittikçe daha büyük bir sorun olabiliyor. Ama dil konusunda dikkatimizi çeken şey Tahran metrosuna ne zaman binsek en az 3-4 kişinin ellerindeki kitaplarla İngilizce ya da Almanca çalışıyor olmalarıydı. Bu arada Ruslar kadar olmasa da metroları kütüphane gibi kullanan ender milletlerden İranlılar. Kitap okuyan sayısı çok fazla metrolarda, her ne kadar son zamanlarda özellikle Şah Pehlevi’den sonra başlarına tatsız şeyler gelmiş olsa da kadim bir uygarlık olduklarını her yerde gösteriyorlar.
Tahran’da diğer birçok İran şehri gibi muhafazakarlık ve ilericilik uçları ve arasında yayılmış toplum. Ama çoğunluk ilk fırsatta türban, örtü ne varsa atacak gibi duruyor gibi geldi bize konuşmalarımızdan çıkardığımız kadarıyla. Zaten çarşaf dışında başörütüsü takanların hemen hemen hepsi örtüyü takmakla takmamak arasında bir şekilde başlarında tutuyorlar.
Tabi hala çok tutucu olanlar da var ama genel olarak ülkenin dışına lanse edildiği gibi başı açıkları yolda çevirip karakola götürmek vs gibi durumlar sadece kara propaganda gibi geldi. Hatta video çekim vs yapmanın sıkıntı olabileceği söyleniyor birçok youtube videosunda ama 15 gün boyunca boynumda teleskop gibi makineyle dolaştım bir kişi de dönüp bakmadı bile. Abartmayı seven bir toplumuz malesef ve bu da dezenformasyon yaratıyor. Tabi çok eskiden polisin devriyelerinin sokakta gezen ve kıyafetini beğenmediği kişilere anons yaptığı bazen tutukladığı da olurmuş ama baya eskide kalmış o günler.
Tahran’ın kuzey bölgesi olan zenginleri yaşadığı kısım oldukça serbest ve ilericiyken bazı yerler tabi ki hala muhafazakarlığını koruyor. Humeyni’nin gölgesi her yerde hissediliyor özellikle şehrin daha dış bölgelerinde.
İran’da Kaşan dışında Couchsurfing’i kullandık ve bu İran halkını tanımak için daha çok fırsat yarattı bizim için. Kısacası mükemmel insanlar. Dünyada eşleri yok desek yeridir.
Ulaşım
Tahranda trafik eğer kendi aracınızla İran’a girmeyi düşünüyorsanız Sakın! diyeceğimiz kadar karmaşık. Şöförlerinin akrobatik hareketlerle, çoğu zaman birbirlerine belki 1 cm kadar yaklaşarak kullandığı taksilerde gözleriniz fal taşı gibi açılmış şekilde buluyorsunuz kendinizi bazen. Bu yüzden özel aracınızla aman Tahran’a ya da İran’a bizce girmeyin. %99 kaza yaparsınız, sürekli birileri birilerine çarpıyor, siz de bundan nasibinizi alırsınız.
Taksilerin akrobatik hareketlerine bir süre sonra alışıyorsunuz ayrıca taksi ücretleri dudak uçuklatacak kadar ucuz! O yüzden her ne kadar kelle koltukta olsa da Tahran’da metrodan sonra kullanabilecek en mantıklı yol taksiler. Snapp isimli bir uygulamaları var ki müthiş birşey. Bizdeki Über’in tüm taksi ağına yayılmış şekli. Bulunduğunuz yerde taksiye ihtiyacınız olduğunda uygulamayı kullanarak taksi çağırıyosunuz gideceğiniz yeri de önceden seçtirdiği için taksi gelmeden ne kadar ödeyeceğinizi bilerek biniyorsunuz ve yolculuk sonunda şöförü puanlayabiliyorsunuz ki, puanları çağrılmaları için kullanılan sıralamalarını etkiliyormuş. Gerçekten müthiş bir uygulama. Bazen şöför sizi geri arıyor ve tam olarak nerede olduğunuzu soruyor ve İngilizce bilmiyorsa ya da siz Farsça bilmiyorsanız biraz sıkıntı yaşayabilirsiniz.
Foto Kaynak: wikimedia.org
Metro hattıysa Tahran’da oldukça gelişmiş neredeyse Moskova’da olduğu gibi Tahranı da neredeyse sadece metro ve yürüyerek dolaştık ve tabi çok ucuz. 10.000 riyaldi kişi başı. Taksilerin ücreti de değişmekle beraber Şiraz’da şehir merkezinden hava alanına gitmek için 130.000 riyal vermiştik (130.000 Riyal =5.5 tl=1$) ve yol en az 40 dakika sürmüştü. Şaka gibiydi ve güzel yanı varmadan önce ne kadar ödeyeceğinizi bilmeniz.
Foto Kaynak: wikimedia.org
Para Birimi ve İran Ekonomisi
2019 yazında gittiğimizde aşırı devalüasyondan dolayı inanılmaz ucuz gelmişti Tahran ve genel olarak İran. Şöyle ki Tahrandaki Milad Tower’da (ki şehrin en lüks restoranı denebilir) tıka basa yiyebileceğiniz bir menüye 2 kişi sadece 100 lira ödeyip kalkabilirdiniz.
İran’ın para birimi olan Riyal Humeyni’nin yanlış politikaları sonucu biz gitmeden önce aşırı derecede zayıflamıştı. Birkaç sene öncesine kadar 4 kat değerli olan paraları biz İrandayken eriyip gitmiş haldeydi.
Tabi bu bizim için çok iyi ve ucuz bir tatil yapmamızı sağladı ama İran halkı için oldukça can sıkıcı hale gelmiş durumda hayat pahalılığı ve paranın değersizliği.
Biz gittiğimizde 1 dolar 130.000 riyal ya da 13.000 toman civarındaydı ve bu paraya 45 dakikalık bir taksi yolculuğu ya da gayet güzel bir yemek yiyebiliyordunuz.
İran’da para birimi riyal ancak riyal çok kullanılmıyor daha doğrusu söylenmiyor. Toman ya da tümen İran’da riyalden daha fazla kullanılıyor konuşma dilinde hatta riyali sadece birkaç yerde gördük oda etiketlerde, sorarsanız onu da toman olarak söylüyorlar.
Tomanın riyalden tek farkı 1 sıfır eksiği sadece, örneğin 100.000 riyale 10.000 toman diyorlar aslında teknik olarak böyle ama sıfır bolluğundan dolayı 3 sıfır daha atıp 10 toman diyorlar kısaca. Kısacası 10 toman genel olarak 100.000 riyale denk geliyor.
Şu an ki kuru bilmek sanırım mümkün değil ya da içeriden birine sormak gerekir çünkü uluslararası piyasadakinden çok farklı oranlarla çevriliyor para İran’da. Örneğin internetten baktığınızda 40.000 riyal civarıyken dolar sokaklardaki karaborsada en az 130.000 bazen daha fazlaya bozduruyorduk. Hatta ilginçtir Türk lirası daha fazla para ediyordu. Sanırım Türkiye’ye gelen turistlere iyi bir orandan satıyorlar Türk Lirasını. TL. getirmediğimize baya pişman olmuştuk. Aklınızda olsun TL iyi para ediyor İran’da ama karaborsada. Banklara hiç uğramayın bile çok zarar edersiniz. Tabi bu durum biz İran’da olduğumuz süre için geçerliydi. Şu an durum nedir bilmek pek kolay değil.
Yorum Yazın